Janina Brzostowska (Dorozińska)

Janina Brzostowska (Dorozińska)

Janina Dorozińska (1907 - 1986) - poetka, powieściopisarka

Janina Brzostowska młUrodziła się 9 lipca 1897 roku w Wadowicach. Była córką profesora i dyrektora wadowickiego gimnazjum (1908-1924) Jana Dorozińskiego (1862-1942) i pianistki Julii Berner Ropskiej (1875-1913). Janina od najmłodszych lat funkcjonowała więc w domu, w którym wielkie było umilowanie dla kultury, sztuki i literatury. Ojciec, profesor języków klasycznych i propedeutyki filozofii, mający za sobą pracę w elitarnym krakowskim gimnazjum św. Anny był znawcą literatury zarówno polskiej jak i klasycznej. Z kolei jego zamiłowanie do poezji objawiło się w wydanym pod pseudonimem "Julian Mrok" tomiku wierszy - Z woli przeznaczeń (Kraków 1925), poświęconym zmarłej w 1913 roku żonie. W domu rozbrzmiewały też dźwięki fortepianu, na którym grała Julia. Nic więc dziwnego, że Janina już jako młoda uczennica wadowickiego gimnazjum ("prywatystka") miał predyspozycje do tworzenia sztuki. Jej artystyczny debiut miał miejsce na łamach założonego przez uczniów gimnazjum w roku szkolnym 1915/1916 pisma "Nasz Łan". Panna Dorozińska opublikowała tam wiersze Pytanie (1915) i Zimowy wicher (1916). Angażowała się także w amatorski ruch teatralny w szkole występując w kilku sztukach scenicznych. Gimnazjum ukończyła z wyróżnieniem w 1916 roku w klasie profesora Jana Heczko.

Z młodością Janiny Dorozińskiej wiąże się także znajomość ze Stanisławem Tyszkowskim (1892-1973), muzykiem, który przez pewien czas mieszkał w Wadowicach. Z racji swej profesji bywał u pianistki Julii Dorozińskiej i zapewne w trakcie jednej z wizyt poznał jej córkę. Stanisława i Janinę połączyło wówczas młodzieńcze uczucie, które jednak nigdy nie doczekało się spełnienia. Związek między nimi byłby bowiem w ówczesnych realiach mezaliansem. Do ewentualnego małżeństwa między młodymi zakochanymi nie dopuścił ojciec Janiny, który zdradził tą tajemnicę córce dopiero na łożu śmierci w 1942 roku. Młodzieńcza miłość przetrwała jednak próbę czasu o czym świadczą listy pisane przez Brzostowską do Tyszkowskiego w latach 40-tych i 50-tych XX wieku (w 2015 roku staraniem Wadowickiego Centrum Kultury ukazała się ich edycja:Tajemnice życia Janiny Brzostowskiej. Listy Janiny Brzostowskiej i Stanisława Tyszkowskiego, oprac. T. Kłak, Wadowice 2015).

W latach 1917-1922 Janina studiowała polonistykę i romanistykę na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W tym czasie związała się z byłym oficerem armii austriackiej i doktorem praw Ludomirem Michałem Brzostowskim z Sambora. Ślub odbył się w wadowickim kościele parafialnym w czerwcu 1922 roku. Małżeństwo nie było udane skoro już w 1924 roku Janina chciała odejść od męża czego ostatecznie nie zrobiła.

W połowie lat 20-tych XX wieku Brzostowska związała się z założoną przez Emila Zegadłowicza, JanaJanina Brzostowska st Nepomucena Millera i Edwarda Kozikowskiego grupą literacką "Czartak" - Zbór Poetów w Beskidzie. Była najmłodszą członkinią tego grona i jedyną w nim kobietą. W 1925 roku opublikowała swoje wiersze w almanachu "Czartak" wydawanym przez poetów skupionych wokół gospodarza dworu w Gorzeniu Górnym. Z jej zaangażowaniem w działalność grupy wiązały się także problemy z podaniem właściwej daty jej urodzenia. Przez lata bowiem w różnym publikacjach na temat pisarki podawano datę 1907 rok jako datę jej urodzin. Wiele wskazuje na to, że ten ewidentny w obliczu źródeł szkolnych i kościelnych błąd był  efektem zamierzonej zegadłowiczowskiej mistyfikacji. Grupa potrzebowała bowiem "młodego pióra", "odkrycia" nastoletniej poetessy, jak nazywali Janinę czartakowcy, o wyjątkowej wrażliwości i estetyce - tym sposobem na łamach "Czartaka" w 1925 roku pisać miała osiemnastolatka. Janina Brzosotwska, wzorem Zegadłowicza, czerpała Inspirację dla swej lirycznej twórczości czerpała z krajobrazu Beskidu co świetnie oddają tytuły wierszy opublikowanych na łamach "Czartaka" w 1925 roku.

Ty małe miasto nad rzeką,
w wieńcu wierzb starych i wiklin,
pozaplatanych miętą –
półsenne w ciszy przejrzystej. [-  -]

(J. Brzostowska, Wadowice, 1925)

W 1929 roku pisarka wraz z mężem przeniosła się na stałe do Warszawy, gdzie jej mąż prowadził kancelarię adwokacką. W cztery lata później urodził się ich jedyny syn - Witold (obecnie profesor University of North Texas w Denton). Przywiązanie do rodzinnych stron - Beskidu i rzeki Skawy - było inspiracją do założenia w stolicy pisma "Skawa", które Brzostowska redagowała w latach 1938-1939. Tuż przed wybuchem II wojny światowej ukazał się jej tomik poezji pt. "Żywioł i śpiew", na który składały się 44 wiersze. Wyjątkowość tego zbioru polegała na tym, że adresatem wszystkich była jedna osoba, choć w żadnym nie nazwana wprost - Stanisław Tyszkowski. Kontakt z niespełnioną miłością z młodości Brzostowska nawiązała jeszcze w czasie okupacji. W 1956 roku, już po śmierci żony Tyszkowskiego, Janina próbowała namówić Stanisława na małżeństwo ale ostatecznie do tego nie doszło.

Czy to co dla mnie przeznaczyłeś
to ból jedynie i cierpienie?
I za co, za co, powiedz miły
takim mnie darzysz "przeznaczeniem"?

Czemu na szczęście nasze kładziesz
milczenie cięższe niźli kamień,
kiedy spojrzeniem mówisz: kocham...
a ono – tak jak ty – nie kłamie! [-  -]

(wiersz J. Brzostowskiej dla S. Tyszkowskiego (niepublikowany))

W całym swym artystycznym życiu Janina Brzostowska opublikowała 18 tomików wierszy, kilka powieści i przekładów - w tym najsłynniejszy przekład ze starogreckiego Pieśni Safony. Jej twórczość tłumaczono na kilka języków, m.in. angielski, niemiecki, francuski, hiszpański, rumuński, hebrajski i esperanto. Aleksander Bruckner, który nie był nigdy entuzjastą twórczości kobiet, uważał Brzostowską za jedną z najzdolniejszych poetek porównując ją do Kazimiery Iłłakiewiczówny i Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej.

Janina Brzostowska zmarła w Warszawie 18 marca 1986 roku.

Poetka ma w Wadowicach ulicę swego imienia.

Wybór twórczości Janiny (Dorozińskiej) Brzostowskiej (na podstawie: M. Rado, Szczęście w cudzym mieście, "Nadskawie. Almanach kulturalny", z. 5-6, 1985-1986, s. 62-67).

Poezja:

  • - Zimowy wicher ("Nasz Łan", 1916),
  • - Bez przewodników, Topole w Radoczy, Ludzie na brzegu, W te góry, Młyn w Białce, Codzienną drogą, Cmentarz w Mucharzu, W wąwozie, Samotnicy, Ku szczytom (Almanach "Czartak", 1925),
  • - Szczęście w cudzym mieście (1925),
  • - Erotyki. Poezje (1926),
  • - Ewa, Adam, Sąsiad, Poemat okien, Szczęście, Z czerwonego klasztoru, Tajemne zmartwychwstanie, Z ziemi mojej, Wschód, Z szczytu Babiej Góry, Tęsknocie, Pozdrowienie, Cisza zimy ("Czartak", 1928),
  • - Żywioł i śpiew. Poezje (1939),
  • - Płomień w cierniach. Zbiór wierszy (1947),
  • - Giordano Bruno. Poemat (1953),
  • - Zanim noc. Tom wierszy (1961),
  • - Czas nienazwany. Wiersze (1964),
  • - Obrona światła. Wiersze (1968),
  • - Szczęścia szukamy. Zbiór wierszy (1974),
  • - Eros. Wiersze (1977),
  • - Wadowice, ...któż to powiedział..., Ziemio!, Czy przeznaczenie, Nad Skawą, Jestem, Chcę być sobą, Rozproszeni, Ojczyzna, Kto w dzieciństwie ("Nadskawie - antologia literacka", 1983)

Proza:

  • - Bezrobotni Warszawy. Powieść (wyd. I, Warszawa 1933 - skonfiskowane, wyd. II, Warszawa 1947; wyd. III, Warszawa 1950),
  • - Kobieta zdobywa świat. Powieść (Warszawa 1939),
  • - Lubuskie dziewanny. Powieść historyczna dla młodzieży oparta o kronikę dziejów Słowian Zachodnich (Warszawa 1967)

Tłumaczenia:

  • - przekład pieśni Safony z greki - Sopho-pieśni,
  • - przekład wierszy G. Kunerta z j. niemieckiego - Nie tylko dla mnie,
  • - przekład wierszy V. Nezvala z j. czeskiego - Poezje wybrane,
  • - przekład wierszy J. Kostry z j. słowackiego - Ave Ewa.

    Galeria zdjęć

  • Janina Brzostowska mł
  • Janina Brzostowska st