Bazylika

Bazylika

Bazylika mniejsza pw. Najświętszej Maryi Panny

Początki wadowickiego kościoła sięgają przełomu XIII i  XIV wieku i nierozerwalnie związane są z historią miasta.

Kościół (1915)Pierwsza historyczna wzmianka o świątyni pochodzi z 1325 roku i jest w niej mowa o kościele będącym  filią parafii w Mucharzu. Istniał w tym czasie spór między proboszczem mucharskim a woźnickim o zwierzchność nad kościołem w Wadowicach, który ostatecznie w 1335 roku rozstrzygnął, na korzyść Woźnik, biskup krakowski Jan Grot. Woźniki należały do opactwa Cystersów z Mogiły.

Początkowo świątynia była drewniana i, podobnie jak reszta zabudowań miasta, płonęła w licznych w średniowieczu pożarach. Po pożarze z 1430 roku, którego efektem było odnowienie przez księcia oświęcimskiego Kazimierza praw miejskich dla Wadowic tak był łatwiej podnieść osadę z ruin, przebudowano też wadowicki kościół. W miejsce świątyni drewnianej powstała, wzniesiona w stylu gotyckim, nowa świątynia murowana. Jej pozostałością jest dzisiejsze prezbiterium. Od początku XVI wieku kościół miał już własnego plebana. Był nim późniejszy rektor Akademii Krakowskiej, Jan z Turobina (Turobiniusza). Wzrost znaczenia i zamożności miasta sprawił, że na przełomie XVII i XVIII wieku proboszcz  woźnicki - ks. Jan Przyłęcki - przeniósł swoją rezydencję do Wadowic. Sytuacja była więc dość ciekawa -  probostwo mieściło się nadal we wsi Woźniki a jej gospodarz rezydował w mieście, w którym był tylko kościół filialny - wówczas pw. Wszystkich Świętych.

Najistotniejsze zmiany w funkcjonowaniu wadowickiego kościoła nastąpiły po włączeniu miasta w obręb monarchii habsburskiej w 1772 roku. Władzom austriackim zależało na utworzeniu na okupowanych terenach (Galicja i Lodomeria) niezależnych od polskich struktur administracji kościelnej. W tym celu w 1783 roku cesarz Józef II (bez zgody papieża) utworzył z terenów diecezji krakowskiej włączonych do Austrii nową jednostkę administracji kościelnej - diecezję tarnowską. W tym czasie nastąpiło ostateczne rozdzielenie parafii w Wadowicach i Woźnikach - w 1780 roku, na mocy dekretu biskupa Kajetana Sołtyka z 20 grudnia, erygowana została samodzielna parafia wadowicka wchodząca w skład dekanatu zatorskiego. Stan ten trwał jednak bardzo krótko ponieważ już w 1784 roku biskup tarnowski Michał Duval erygował nowy dekanat - wadowicki znosząc jednocześnie dekanat zatorski. Przez większość wieku XIX parafia wadowicka funkcjonowała więc w ramach diecezji tarnowskiej. Dopiero po reorganizacji i odtworzeniu diecezji krakowskiej przez biskupa Albina Dunajewskiego (1880 rok) pod jurysdykcję biskupa krakowskiego przeszło 5 dekanatów z zachodniej części diecezji tarnowskiej - w tym wadowicki.

W 1836 roku ks. proboszcz Mikołaj Zamoyski wystarał się u papieża Grzegorza XVI o zmianę wezwania kościoła na Ofiarowania Najświętszej Marii Panny.

XVIII-wieczne pożary miasta nie oszczędzały  kościoła, który poza murowanym prezbiterium nadal bazylikabył budowlą drewnianą. Przebudowa świątyni miała miejsce w latach 1792-1798 a kierował nią ówczesny gospodarz parafii ks. Jan Kanty Krassowski. Budowę świątyni - zbliżonej kształtem do dzisiejszej z trzynawowym korpusem - zrealizował mistrz murarski Franciszek Sowa w roku 1798. Nowy kościół konsekrował w 1808 roku biskup krakowski Andrzej Rawa Gawroński. Ważnym wydarzeniem w dziejach wadowickiego kościoła była zmiana jego wezwania. W roku 1836 ks. proboszcz Mikołaj Zamoyski wystarał się u papieża Grzegorza XVI o zgodę na nowe wezwanie - Ofiarowania (Prezencji) Najświętszej Marii Panny.

Od 1541 roku istniał w Wadowicach nieduży kościółek pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w rejonie Targowicy nad Choczenką, który w połowie XVII wieku stał się filialnym dla kościoła w Rynku. Drewniany, stale podmywany przez powodzie został ostatecznie rozebrany (1825 roku) a jego wyposażenie przeniesiono do głównego kościoła (m.in. obraz Ukrzyżowania).

W  XIX i XX wieku kościół był stale rozbudowywany. Powiększono go o dwie kaplice boczne (Ukrzyżowania i św. Rodziny (wcześniej św. Anny); lata 50-te XIX wieku), ks. Aleksy Bocheński dobudował w 1859 roku piętrową zakrystię ze skarbcem. Najistotniejsza w tym okresie zmiana w architekturze kościoła nastąpiła w latach 1896-1898, kiedy to przebudowano fasadę według projektu architekta Tomasza Prylińskiego.  Kolejne modernizacje przeprowadzili w początkach XX wieku i w dwudziestoleciu międzywojennym ówcześni gospodarzy parafii: ks. prałat Andrzej Zając i ks. prałat Leonard Prochownik. Na wieży kościelnej zawieszono trzy nowe dzwony (1922 rok), przebudowano ołtarz główny i przeprowadzono elektryfikację. Po wojnie prowadzone były dalsze prace - m.in. odrestaurowanie kościoła po działaniach wojennych (uszkodzona była m.in. kaplica Świętokrzyska), dobudowane zostały boczne przedsionki (1945 rok) i półokrągłe dobudówki z obu stron  zakrystii (1947 rok).

W 1992 roku (25 marca) papież Jan Paweł II podniósł wadowicki kościół do godności Bazyliki Mniejszej.

Świątynia jest trójnawowa z wieżą nakrytą cebulastym hełmem na osi. Na bogato zdobioną fasadę składają się zwielokrotnione pilastry, attyka i klasycystyczny portal. Nad głównym wejściem znajduje się kartusz herbowy. W niszach fasady znajdują się posągi biskupów św. Wojciecha i św. Stanisława z kolei nad attyką rzeźba Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia oraz figury świętych Apostołów:  Piotra (z prawej) i Pawła (z lewej). W wieży znajduje się pięć dzwonów o imionach: Maria, Józef, Karol, Leonard i Adam. Zostały zainstalowane w roku 1960 za probostwa ks. prałata Leonarda Prochownika jako trzeci już komplet. Dwa wcześniejsze zostały zarekwirowane na potrzeby wojenne odpowiednio w latach 1918 i 1944.

W prezbiterium, najstarszej gotyckiej części kościoła, znajduje się pozłacany barokowy ołtarz Matki Boskiej z Dzieciątkiem (XVIII wiek) a nad nim obraz Przemienienia Pańskiego. Ołtarzowi głównemu (podobnie jak na fasadzie) towarzyszą figury świętych Piotra i Pawła.

Kaplice:

  • Kaplica Świętokrzyska z obrazem Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w pozłacanym ołtarzu wykonanym w 1930 roku; figury nieznanych świętych znajdujące się po bokach pochodzą ze znajdującego się tutaj wcześniej ołtarza,
  • Kaplica Świętej Rodziny (pierwotnie pod wezwaniem św. Andrzeja); w kaplicy znajduje się neogotycka chrzcielnica, przy której ochrzczony został w 1920 roku Karol Wojtyła,
  • Kaplica Ukrzyżowania,
  • Kaplica św. Jana Pawła II (z wejściem na chór).

Ołtarze boczne; w kościele są podwójne (w czasie gdy prezentowany jest jeden drugi jest przez niego zasłonięty), znajdują się na filarach oddzielających nawy, jest ich sześć, po trzy z każdej strony kościoła:

z lewej (od ołtarza głównego):

  • Ołtarz Jezusa Miłosiernego "Jezu ufam Tobie"; Matka Boska Szkaplerzna
  • Ołtarz św. Antoniego; św. Jan Nepomucen
  • Ołtarz Ukrzyżowania (obraz Ukrzyżowania jest jednym z najstarszych w kościele i został tu przeniesiony z rozebranego w pierwszej połowie XIX wieku kościoła św. Krzyża w rejonie Targowicy); św. Florian

z prawej (od ołtarza głównego):

  • Ołtarz św. Józefa; Matka Boska Różańcowa
  • Ołtarz Serca Jezusa; św. Franciszek
  • Ołtarz św. Zyty; Ecce Homo

Kościół ma barokowy wystrój a jego wyposażenie dopełniają stacje drogi krzyżowej z połowy XIX wieku - dzieło profesora krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych Jana Nepomucena Bizańskiego (1804-1878). Polichromia została wykonana w roku. W prezbiterium składa się na nią osiem błogosławieństw i wizerunki świętych (m.in. św. Rafał Kalinowski i św. Faustyna Kowalska). Na suficie nawy głównej i naw bocznych znajdują się freski przedstawiające nauczanie papieskie w 14 encyklikach.

    Galeria zdjęć

  • bazylika
  • Rynek z kościołem
  • Kościół (1915)